- दर्शन भण्डारी/पैंयू पर्वत
नेपालको आधुनिक राजनीतिक इतिहास बुझ्न चाहने जो–कोहीले कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई बेवास्ता गरेर निष्कर्ष निकाल्न सक्दैन। २००७ सालको राजनीतिक परिवर्तनदेखि गणतन्त्र स्थापनासम्म आइपुग्दा कम्युनिस्ट विचारधाराले नेपाली समाजलाई सचेत बनाउने, वर्गीय विभेदविरुद्ध आवाज उठाउने र राज्यसत्तालाई जनमुखी बनाउने दिशामा निर्णायक भूमिका खेलेको छ। यही ऐतिहासिक प्रवाहभित्र के.पी. शर्मा ओली एक व्यक्तिमात्र होइनन्, बरु नेपालको कम्युनिस्ट राजनीतिमा उभिएको एउटा स्पष्ट धार, अडान र राजनीतिक स्कूलका रूपमा स्थापित भएका नेता हुन्।
विश्व राजनीति हेर्ने हो भने कम्युनिज्म सधैं शक्तिशाली राष्ट्रहरूको निशानामा पर्दै आएको छ। शीतयुद्धकालदेखि नै अमेरिका नेतृत्वको पश्चिमी शक्तिहरूले कम्युनिस्ट विचारधारालाई “खतरा” का रूपमा चित्रित गर्दै आएका छन्। यो प्रवृत्ति केवल सैन्य वा प्रत्यक्ष हस्तक्षेपमा सीमित रहेन, बरु कूटनीति, अर्थतन्त्र, गैरसरकारी संस्थाहरू, मिडिया र वैचारिक अभियानमार्फत निरन्तर अघि बढाइयो। साना र विकासोन्मुख देशहरूमा कम्युनिस्ट नेतृत्व कमजोर पार्नु विश्व राजनीतिमा कुनै नयाँ रणनीति होइन। नेपाल पनि यसबाट अछुतो रहन सकेन।
यही जटिल अन्तर्राष्ट्रिय परिवेशबीच नेपालमा केपी. शर्मा ओलीको उदय हुन्छ—एक यस्तो नेताको रूपमा, जसले कम्युनिज्मलाई केवल नारा होइन, राष्ट्रिय स्वाधीनता र आत्मसम्मानसँग जोडेर प्रस्तुत गरे। प्रधानमन्त्रीका रूपमा ओलीले नेपाल कुनै पनि शक्तिको “प्रभाव क्षेत्र” बन्नु हुँदैन भन्ने स्पष्ट सन्देश बारम्बार दिए। चाहे भारतसँगको सीमा विवादमा नेपालको नयाँ नक्सा सार्वजनिक गर्ने निर्णय होस्, वा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा सन्तुलन कायम गर्ने प्रयास—यी सबैले उनको राष्ट्रवादी अडानलाई स्पष्ट रूपमा देखाउँछ।
ओली नेतृत्वको सरकारले विकास र स्थायित्वलाई आफ्नो प्राथमिकतामा राख्यो। राजनीतिक अस्थिरताले थिलथिलो बनेको देशमा बलियो सरकार र निर्णायक नेतृत्व आवश्यक थियो भन्ने यथार्थलाई उनले बुझे। यही कारण उनले पार्टी एकता, सरकारको निरन्तरता र नीतिगत स्पष्टतामा जोड दिए। आलोचकहरूले उनलाई “कठोर” वा “अडिग” भन्न सक्छन्, तर राष्ट्रिय राजनीतिमा कहिलेकाहीँ यस्तो अडान नै आवश्यक हुन्छ, जुन नेतृत्व क्षमताको सूचक हो।
उनको कार्यकालमा भएका आन्दोलन र विरोधलाई लिएर अनेक आरोपहरू लगाइए। विशेष गरी युवापुस्तासँग जोडेर प्रस्तुत गरिएका आन्दोलनहरूलाई राज्यविरोधी र कम्युनिस्टविरोधी दिशातर्फ मोड्ने प्रयास पनि देखियो। तर लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा आन्दोलन हुनु अस्वाभाविक होइन। प्रश्न आन्दोलनको नाममा हिंसा, अराजकता र राजनीतिक अस्थिरता कसले सिर्जना गर्यो भन्ने हो। केपी. शर्मा ओलीले सधैं संवाद, संवैधानिक प्रक्रिया र कानुनी बाटोबाट समस्या समाधान हुनुपर्छ भन्ने धारणा राख्दै आएका छन्। कुनै पनि दुःखद घटनालाई लिएर सम्पूर्ण जिम्मेवारी एक व्यक्तिमाथि थोपर्नु राजनीतिक रूपमा सजिलो भए पनि न्यायोचित हुँदैन।
एमाले आज पनि नेपालको सबैभन्दा ठूलो कम्युनिस्ट पार्टी हुनुको कारण यसको संगठित संरचना, जनाधार र स्पष्ट राजनीतिक लाइन हो। केपी. शर्मा ओलीको नेतृत्वमा पार्टीले वैचारिक अन्योलभन्दा पनि संगठनात्मक मजबुतीलाई प्राथमिकता दियो। यही कारण पटक–पटक विभाजन, आन्तरिक षड्यन्त्र र बाह्य दबाबका बाबजुद एमाले कमजोर भएन, बरु अझै संस्थागत रूपमा उभिन सफल भयो।
कतिपयले नेपालमा कम्युनिज्म कमजोर हुँदै गएको दाबी गर्छन्। तर वास्तविकता के हो भने कम्युनिज्म परिवर्तन हुँदैछ, परिमार्जित हुँदैछ। समयअनुसार नीति र शैली बदल्नु पतन होइन, परिपक्वता हो। ओली नेतृत्वको कम्युनिज्म विकास, राष्ट्रिय स्वाधीनता र सामाजिक न्यायलाई एकैसाथ अगाडि बढाउने प्रयास हो, जुन आजको विश्व राजनीतिमा झन् सान्दर्भिक बन्दै गएको छ।
नेपालमा कम्युनिस्ट आन्दोलन कमजोर पार्न दीर्घकालीन रूपमा काम भइरहेको छ भन्ने विश्लेषण केवल भावनात्मक होइन, यथार्थपरक पनि छ। वैचारिक भ्रम, मिडिया नैरेटिभ, एनजीओ–आईएनजीओमार्फत गरिने हस्तक्षेप र “नयाँ पुस्ता” को नाममा राजनीति–विरोधी चेतना फैलाउने प्रयासहरूलाई गम्भीर रूपमा बुझ्न आवश्यक छ। यस्तो अवस्थामा केपी. शर्मा ओलीजस्ता नेताको अडान केवल पार्टीको होइन, राष्ट्रिय चेतनाको प्रतिनिधित्व गर्छ।
राजनीतिमा आलोचना अपरिहार्य छ, तर आलोचना र योजनाबद्ध बदनाम अभियानबीच फरक छुट्याउन सक्नुपर्छ। सामाजिक सञ्जाल र केही मिडियाले निर्माण गरेको छवि सधैं यथार्थ हुँदैन। अन्ततः जनताले नेतृत्वलाई उसको नीति, अडान र परिणामबाट मूल्याङ्कन गर्छन्। यही कारण के.पी. शर्मा ओली आज पनि ठूलो जनसमर्थनसहित राष्ट्रिय राजनीतिमा केन्द्रमा छन्।
निष्कर्षमा भन्नुपर्दा, के.पी. शर्मा ओली नेपालको कम्युनिस्ट राजनीतिमा केवल एक अध्याय होइनन्, बरु एउटा युगको प्रतिनिधित्व हुन्। विश्व शक्तिहरूको दबाब, आन्तरिक विरोध र निरन्तर आलोचनाबीच पनि राष्ट्रिय स्वाधीनता, राजनीतिक स्थायित्व र कम्युनिस्ट आन्दोलनको निरन्तरताका लागि उभिन सक्नु नै उनको राजनीतिक विशेषता हो। इतिहासले अन्ततः यही प्रश्नको उत्तर दिनेछ—नेपालको हितमा को अडिग रह्यो र को बाह्य स्वार्थका अगाडि झुक्यो।
