पर्वत- धान काटेर घरमा भित्र्याउने समयमा मौसममा आएको प्रतिकूल परिवर्तनका कारण पर्वतका कृषक समस्यामा परेका छन्। धान पाकेर काट्ने तथा खेतमै सुकाएर भित्र्याउने समय भए पनि पछिल्ला दिनमा बदली, वर्षा र चिसो बढेपछि कृषकलाई धान थन्क्याउन समस्या भएको हो।
जिल्लाका विभिन्न ग्रामीण क्षेत्रमा अधिकांश कृषकले धान काट्न सुरु गरिसकेका छन्। कतिपय स्थानमा धान काटेर खेतमै सुकाउन राखिएको छ भने कतिपय कृषकले काटेको धान दाइँ गर्न बाँकी रहेको बताएका छन्। तर मौसममा आएको परिवर्तनसँगै पानी पर्ने र घाम नलाग्ने भएपछि खेतमा काटेर राखिएको धान भिज्ने तथा समयमै सुकाउन नपाउँदा कृषक चिन्तित बनेका छन्।
धान काटेर खेतमै छोड्दा वर्षाको पानीले भिज्ने, लामो समयसम्म ओसिलो रहँदा धानमा ढुसी लाग्ने तथा गुणस्तर घट्ने जोखिम रहेको कृषकहरू बताउँछन्। विशेषगरी पहाडी भू–भागमा खेत साना–साना टुक्रामा रहेका र धेरै ठाउँमा आधुनिक कृषि उपकरणको पहुँच नहुँदा प्रतिकूल मौसमले थप समस्या सिर्जना गरेको छ।
कुश्मा, फलेवास, मोदी, जलजला, पैयूँ, महाशिला र बिहादी गाउँपालिकाका विभिन्न क्षेत्रमा धान खेती हुँदै आएको छ। जिल्लाको तल्लो भेगमा धान पाक्ने समय केही अगाडि भए पनि माथिल्लो तथा चिसो क्षेत्रका कृषकले अझै धान काट्ने र सुकाउने काम गरिरहेका छन्। यस वर्ष धान राम्रो फलेको भए पनि भित्र्याउने बेलामा मौसमले साथ नदिँदा उत्पादन जोगाउन मुस्किल परेको कृषकको गुनासो छ।
“धान पाकेपछि काटेर खेतमै सुकाउन राखेका छौँ। घाम राम्रोसँग लाग्न नपाउँदा दाइँ गर्न सकिएको छैन,” फलेवासका एक कृषकले भने, “वर्षा भयो भने मेहनत गरेर उत्पादन गरेको धान भिजेर बिग्रिने डर छ।”
कृषकका अनुसार धान काट्नका लागि श्रमिकको अभाव, कृषि उपकरणको सीमितता र बदलिँदो मौसमका कारण यस वर्ष धान भित्र्याउने काम थप चुनौतीपूर्ण बनेको छ। कतिपय कृषकले वर्षाको सम्भावना देखिएपछि काटेको धान तत्काल घर वा सुरक्षित स्थानमा लैजाने गरेका छन् भने कतिपयले त्रिपाल तथा प्लास्टिकले छोपेर राखेका छन्।
कृषि प्राविधिकहरूले पनि धान काटिसकेपछि लामो समय खेतमै राख्नुभन्दा मौसम अनुकूल हुनेबित्तिकै सुरक्षित स्थानमा लैजान सुझाव दिएका छन्। धानमा बढी चिस्यान रहेमा भण्डारण गर्दा कुहिने, ढुसी लाग्ने र गुणस्तरमा कमी आउन सक्ने भएकाले राम्रोसँग सुकाएर मात्र भण्डारण गर्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।
मौसममा देखिएको अनिश्चितताका कारण कृषकले आगामी दिनमा पनि वर्षा भए धानको उत्पादन र गुणस्तरमा असर पर्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। कृषि क्षेत्रमा मौसमको प्रत्यक्ष प्रभाव बढ्दै गएकाले कृषकलाई समयमै मौसमसम्बन्धी सूचना उपलब्ध गराउने, कृषि उपकरणमा पहुँच बढाउने र उत्पादन सुरक्षित भण्डारणका लागि स्थानीय तहले आवश्यक सहयोग गर्नुपर्ने मागसमेत उठेको छ।
पर्वतमा पछिल्लो समय धान खेतीको क्षेत्रफल घट्दै गए पनि ग्रामीण भेगका कृषकका लागि धान अझै प्रमुख खाद्यान्न बालीका रूपमा रहेको छ। वर्षभरि गरेको मेहनतपछि भित्र्याउने बेलामा मौसमका कारण क्षति व्यहोर्नुपर्ने अवस्था आएमा कृषकको आम्दानीमा समेत प्रत्यक्ष असर पर्ने भएकाले सम्बन्धित निकायले आवश्यक सहजीकरण गर्नुपर्ने देखिन्छ।
